Deniz seviyeleri yükseliyor, kıyılar erozyonla boğuşuyor. Bu tehditler, dünya genelindeki önemli miras alanlarını ciddi risk altına sokuyor. Ancak yeni bir dijital haritalama projesi, bu duruma karşı önemli bir adım atıyor. Bilim insanları, kıyı şeridindeki UNESCO Dünya Mirası alanlarını korumak için kapsamlı bir dijital harita geliştirdi. Bu çalışma, iklim değişikliği kaynaklı tehlikelere karşı kritik bir savunma aracı sunuyor.
Yeni Dijital Harita Küresel Mirası Koruyor
University of East Anglia (UEA), Durham University ve University of Cape Town'dan araştırmacılar, Global Coastal Heritage (Glo-CoH) veri setini oluşturdu. Bu, deniz seviyesinden 20 metreden (66 feet) daha alçak kıyı şeritlerinde yer alan UNESCO Dünya Mirası alanlarının ilk kapsamlı dijital haritası olma özelliği taşıyor. Proje, iklim değişikliği ve kıyı gelişiminin birçok tarihi ve doğal hazineyi tehlikeye atması endişesine yanıt olarak geliştirildi. Sonuçlar, 24 Temmuz 2026'da Scientific Data dergisinde yayımlandı.
UEA ve Southampton Üniversitesi'nden Profesör Robert Nicholls, bu veri setinin bilim insanları, korumacılar ve politika yapıcılar için önemli bir araç sağladığını belirtiyor. Nicholls, "Çevresel ve iklimle ilgili tehditlerin kıyı miras alanlarını nasıl etkilediğini daha iyi anlamak için kullanılıyor. Bu sayede yetkililer, yerel, bölgesel ve küresel düzeyde koruma tedbirleri planlıyor ve bilinçli kararlar alıyor." diyor.
Veri Eksikliği Nasıl Giderildi
Uzmanlar, şimdiye kadar hangi miras alanlarının en savunmasız olduğunu doğru bir şekilde değerlendirmekte zorlanıyordu. Bunun nedeni, ayrıntılı dijital sınır haritalarının genellikle bulunmamasıydı. Bu eksiklik, fırtına dalgalanmaları, seller ve erozyon gibi tehlikelerin potansiyel etkilerini modellemeyi güçleştiriyordu. Yeni veri seti, dünya genelindeki alçak kıyı bölgelerinde bulunan tüm UNESCO "Olağanüstü Evrensel Değer" Dünya Mirası alanlarının hassas dijital sınırlarını sağlayarak bu sorunu çözüyor.
Veri seti, 2023 UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dayanıyor. Ancak ekip, bu yıl sonuna kadar 2026 verileriyle güncelliyor. Toplamda 1.250 bireysel miras alanını içeren veritabanı, kültürel anıtlardan benzersiz ekosistemler, jeolojik çeşitlilik ve nadir türler barındıran doğal sit alanlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Avustralya'daki Sidney Opera Binası'ndan Çin Seddi'nin kıyı bölümlerine, Rapa Nui'nin Moai'lerinden Rusya'daki St. Petersburg'un büyük bir kısmına kadar birçok önemli yer bu haritada yer alıyor. Bu alanlar, dünya genelinde 235 milyon hektardan fazla bir alanı kaplıyor.
Harita Nasıl Oluşturuldu
UEA'da ve daha sonra Durham Üniversitesi'nde sayısallaştırıcı ekibine liderlik eden Profesör Joanne Clarke, temel amaçlarından birinin kıyı Dünya Mirası alanları için kapsamlı, güncel bir mekansal sınır kataloğu oluşturmak olduğunu belirtiyor. Bu sayede miras yöneticileri, çevresel, iklimsel, ekonomik, altyapısal veya toplumsal tüm gelecek tehditleri değerlendirmek, planlamak ve bunlara yanıt vermek için güvenilir bir araca sahip oluyor.
Haritaları oluşturmak için uluslararası araştırma ekibi, yayımlanmış saha planlarını Google Earth uydu görüntüleriyle birlikte kullanarak her miras alanının sınırlarını dikkatlice belirledi ve çizdi. Ekip daha sonra kaynak materyallerin kalitesi, alan tanımlamasının doğruluğu ve sayısallaştırılmış sınırların hassasiyeti gibi faktörleri değerlendiren titiz bir kalite kontrol süreci uyguladı. Sonuçlar, haritalamanın yüksek derecede güvenilir olduğunu gösteriyor; alanların yüzde 92'si en yüksek düzeyde sayısallaştırma doğruluğunu belirten puanlara ulaşıyor.
Risk Çalışmalarına Şimdiden Güç Veriyor
Cape Town Üniversitesi'nden Dr. Nicholas Simpson, bu veri setinin, UNESCO'nun kendi saha kayıtlarını ve uydu görüntülerini gerçek risk değerlendirmesini destekleyecek kadar doğru sınırlara dönüştürmek için yıllarca süren titiz ve detaylı bir çalışmayı temsil ettiğini söylüyor. Simpson, bu tür veri setlerinin genellikle finanse edilmediğini ve manşetlere girmeyen detaylı, tekrarlayan işleri yapmaya istekli insanlar olmadan oluşturulmadığını vurguluyor.
Araştırma grubu, Glo-CoH'u şimdiden iki küresel çalışmada kullanıyor: kıyı miras alanlarının küresel deniz seviyesi risk değerlendirmesi ve bu alanlardaki biyolojik çeşitliliğe yönelik iklim risk değerlendirmesi. Bu değerlendirme, resif oluşturan mercan türleri ve mangrovların termal maruziyetine odaklanıyor.
1250 Miras Alanı İçin Detaylı Koruma Planları Geliyor
Yeni Glo-CoH veri seti, dünya genelindeki 1.250 kıyı Dünya Mirası alanının iklim değişikliği tehditlerine karşı korunması için somut ve hassas risk değerlendirmeleri yapılmasının önünü açıyor. Bu sayede, gelecekteki koruma stratejileri artık çok daha bilimsel ve hedefe yönelik bir şekilde belirleniyor.