Fisker Inc.'in 2024 Haziran'ında iflas etmesi, binlerce elektrikli Ocean SUV sahibini zor durumda bıraktı. 40.000 ila 70.000 dolar ödedikleri araçlar, yazılım desteği kesilince adeta kâğıt ağırlığına dönüştü. Ne güncelleme, ne bağlantılı servis, ne de garanti kaldı. Ancak Fisker sahipleri pes etmedi. Kendi araba şirketlerini kurarak, araçlarını açık kaynak yazılımlarla hayata döndürdü. Bu, elektrikli araç sektöründe eşi benzeri görülmemiş bir hikaye.
Bir Gecede Yetim Kalan SUV'ler
Fisker'in çöküşü çok hızlı yaşandı. Tesla'ya rakip gösterilen şirket, 31.000'den fazla Ocean rezervasyonuyla 1.7 milyar dolarlık potansiyel gelir açıklamıştı. Ancak sadece 11.000 araç üretebildi ve ardından parası bitti. İflas belgeleri, şirketin 1 milyar doların üzerinde borcu olduğunu ortaya koydu. Ocean'ın donanımı iyiydi, ama yazılımı hazır değildi. O zaman atılan "Yakında, gelecekteki bir yazılım güncellemesinde" başlığı, şimdi trajik bir ironi taşıyor. Çünkü o güncellemeler Fisker'den hiç gelmedi, sahiplerin kendileri yaptı.
Yazılım Bağımlılığı ve Kapanan Sunucular
Asıl sorun, Fisker'in araç mimarisiydi. Dijital haklar aktivisti Cory Doctorow'un dediği gibi, Fisker "yazılım tabanlı bir araba" inşa etmişti. Ocean'daki frenler, hava yastıkları, batarya yönetimi gibi kritik alt sistemler, çalışmak için Fisker'in bulut sunucularına bağlanmak zorundaydı. Sunucular kapanınca araçlar sadece bilgi-eğlence ekranlarını kaybetmedi, kritik işlevlerini de yitirdi. Ethereum kurucusu Vitalik Buterin, X'te "Otomotiv endüstrisinde çok daha fazla açık kaynağa ihtiyacımız var" yazdı. Sahiplerin bu duruma nasıl bir çözüm bulacağını ise kimse tahmin edemezdi.
Sahipler Harekete Geçiyor: Kendi Otomobil Şirketlerini Kurdular
İflas başvurusundan aylar sonra, binlerce Ocean sahibi Fisker Sahipleri Derneği'ni (FOA) kurdu. Kısa sürede 4.000 üyeye ulaşan bu dernek, adeta bir otomobil kulübü ve bağımsız bir otomobil üreticisi karışımı bir yapıya dönüştü. FOA, uzmanlar tutarak Fisker'in tescilli yazılımını tersine mühendislikle çözdü ve üyeler birbirlerine firmware yüklemeyi öğretti. Yedek parça alımlarında toplu siparişlerle maliyetleri düşürdüler. Avrupa'da "Uçan Doktorlar" programını başlattılar; teknik bilgisi olan üyeler, diğer sahiplerin araçlarını çalışır durumda tutuyordu. ABD'de ise güvenlik geri çağırmalarını iflas sürecine dahil ettiler, parça tedarik kanalları kurdular ve sigortacıları teminatı sürdürmeye ikna ettiler. FOA, altı ayda geri çağırmalar, yeni parça tedarik zincirleri ve sigorta koruması gibi işler başardı. Bağımsız bir yazılım destek ekosisteminin temellerini de attılar. Kısacası, Fisker'in yarım bıraktığı işi onlar tamamladı.
Açık Kaynakla Gelen Teknik Çözümler
Hikayenin asıl büyüleyici kısmı, yüzeyin altında dönen teknik çalışmalar. Çaresiz bir sorun giderme olarak başlayan şey, Fisker Ocean etrafında gerçek bir açık kaynak ekosistemine dönüştü. GitHub'da "MichaelOE" adlı bir geliştirici, Fisker'in resmi "My Fisker" mobil uygulamasının API'sini tersine mühendislikle çözdü. Tüm bulut API değerlerini bir sensör olarak gösteren bir Home Assistant entegrasyonu oluşturdu ve uygulamanın düğmeleri Home Assistant kontrolleri olarak kullanılabiliyor. Bu proje Apache 2.0 lisansıyla yayınlandı; açık kaynaklı araç arayüzünün işleyen bir örneği. Ayrıca, Fisker Ocean için CAN bus dosyaları da GitHub'da paylaşıldı. Topluluk üyeleri bunları sistematik olarak eşleştiriyor. Majd Srour, Medium'da CAN trafiğini izleyip Ocean'daki Diyagnostik Sorun Kodlarını (DTC) nasıl çözeceğini anlatan bir dizi makale yayınladı. Amaç, sahiplerin kendi DTC taramalarını mobil uygulamalar üzerinden yapabilmesi. Güvenlik açısından kritik sistemler kolayca çatallanamazken, bilgi-eğlence ve teşhis araçları açık kaynak için uygun. Topluluk da enerjisini buraya odakladı.
Çöken Anlaşma ve Sistemdeki Açıklar
Topluluğun yolu her zaman pürüzsüz değildi. 2024 Ekim'inde Fisker'in kalan envanteri American Lease adlı bir şirkete satıldı. Anlaşma, Fisker'in kaynak koduna ve bulut hizmetlerine erişimi de içeriyordu. American Lease, bu erişim için 2.5 milyon dolar ek ödeme yaptı ve FOA ile bir anlaşma yaparak Ocean sahiplerine bağlantılı hizmetleri uzatmayı kabul etti. Ancak anlaşma hiçbir zaman resmi olarak imzalanmadı, sadece bir el sıkışmaya dayanıyordu. American Lease, FOA'dan tüm işletme maliyetlerinin %58'ini karşılamasını isteyince ilişki bozuldu. FOA detaylı faturalar istedi, American Lease reddetti. Sonuç yıkıcı oldu: Ocean sahiplerinin uzaktan bağlantı erişimleri iptal edildi, bulut özellikleri kesildi ve bekleyen bir yazılım geri çağırması engellendi.
Otomotiv Sektöründe Açık Kaynak Zorunluluğu
Fisker Ocean hikayesi münferit bir olay değil. Nikola da iflas etti, Canoo ve Arrival tasfiye müzayedelerine gidiyor. Daha fazla elektrikli araç girişiminin batması bekleniyor. Tüketici savunucuları şimdi yapısal değişiklikler istiyor: üretici ortadan kalksa bile araç yazılımını çalışır durumda tutacak zorunlu yazılım emanet fonları, iflas süreçlerinde açık kaynak yetkileri ve paylaşılan onarım verisi gereksinimleri. Oregon'daki Onarım Hakkı yasası, "parça eşleştirme" sistemini yasaklıyor. Avrupa'daki otomobil üreticileri ise ortak bir açık kaynak otomotiv yazılım platformu geliştirmek için anlaştı. Asıl soru, on binlerce işlevsel aracın e-atığa dönüşmesini engelleyecek sistemlere sahip olup olmayacağımız.
Sistemdeki Bozukluk ve Topluluğun Gücü
Fisker Ocean sahiplerinin başardıkları takdire şayan. Ancak onları bu duruma iten sistemde ciddi bir sorun var. Otomotiv sektörünün daha fazla açık kaynak düşüncesine ihtiyacı var. Fisker hikayesi daha spesifik bir şey gösteriyor: bulut bağlantısına bağımlı her araç için zorunlu yazılım emaneti ve açık kaynak yedekleme hükümleri şart. Bir üretici batarsa, yazılım kamuya açık hale gelmeli. Fisker Sahipleri Derneği, adanmış bir topluluğun yetim kalmış elektrikli araçları yolda tutabileceğini kanıtladı. Ama bunu yapmak zorunda kalmamalıydılar.